Hôm nay có người kể với tôi về một bạn sinh năm 2002. Mới ra trường, dạy toàn những thứ cơ bản. Vậy mà bạn ấy đã mua được chung cư, mua được ô tô.
Nhiều người nghe xong phán ngay một câu: “Lùa gà thôi”.
Nhưng tôi muốn hỏi ngược lại. Nếu dạy cái cơ bản mà giàu là lùa gà, thì tại sao rất nhiều người cực kỳ giỏi lại không kiếm được tiền? Thậm chí có người còn phải đi vay tiền. Câu hỏi này mới đáng ngồi nghĩ, chứ không phải chuyện ai đang lùa ai.
Giỏi chưa chắc đã kiếm được tiền
Tôi đã làm việc với rất nhiều người giỏi. Có những bạn code rất cứng, làm website, viết ra những phần mềm mà người thường nhìn vào chỉ biết lắc đầu. Thế nhưng công việc của họ vẫn bấp bênh, thu nhập vẫn chập chờn.
Lý do không nằm ở tay nghề. Nó nằm ở tư duy.
Thứ nhất, họ nghĩ mình giỏi quá nên rất bảo thủ. Ai góp ý cũng không nghe.
Thứ hai, cách họ nói chuyện với khách hàng rất khó nghe. Khách hỏi một câu đơn giản, họ trả lời bằng một đống thuật ngữ, kèm thái độ kiểu “cái này mà cũng không biết”. Khách đi là đúng rồi.
Thứ ba, và đây là cái sai lớn nhất: họ tin rằng phải làm cái gì thật khó thì người khác mới cần mình. Nghe thì có vẻ đúng. Nhưng thị trường không trả tiền cho độ khó. Thị trường trả tiền cho việc vấn đề của họ được giải quyết.
Người giỏi kỹ thuật là công cụ của người có ý tưởng
Nói câu này chắc nhiều người khó chịu, nhưng sự thật là vậy: người giỏi kỹ thuật thường chỉ là công cụ để thực hiện ý tưởng của những người “không giỏi” kỹ thuật.
Tôi lấy ví dụ ngay trong nhà. Tôi có mấy ông anh rất giỏi về điện. Không chỉ điện, trong nhà hỏng vặt cái gì các anh ấy cũng tự sửa được. Và các anh ấy hay chê tôi: “Chú Đức chẳng giỏi cái gì cả”.
Nhưng hãy tính bằng tiền. Thuê một ông thợ điện về làm một ngày công, tôi mất khoảng 1 đến 2 triệu. Xong việc, điện nhà tôi chạy ngon. Còn thời gian đó tôi dành cho chuyên môn của mình. Một giờ tư vấn của tôi đã có giá trị khoảng 1 triệu, mà tôi chưa bao giờ nhận tư vấn một giờ. Ít nhất phải từ 3 giờ trở lên. Một buổi đứng lớp đào tạo Marketing 3 tiếng, tiền công của tôi là 3 triệu.
Vậy việc gì tôi phải bỏ thời gian đi học sửa điện?
Máy tính cũng thế. Tôi ngồi máy tính mười mấy tiếng mỗi ngày, nhưng chưa bao giờ tự cài Win. Mang ra tiệm mất 100 nghìn, gọi thợ về tận nhà khoảng 200 nghìn. Nếu tự mày mò, tôi mất cả buổi sáng lên mạng đọc hướng dẫn. Cài xong chưa chắc đã bằng thợ cài, có khi còn dính bản có mã độc. Mất thời gian, mất công, còn rinh thêm rủi ro.
Tư duy của tôi rất đơn giản: việc của ai người nấy làm. Mình tập trung vào chuyên môn, kiếm tiền từ chuyên môn, rồi bỏ tiền thuê người giỏi làm phần còn lại. Biết nhiều thứ không làm bạn giàu. Biết mình nên làm gì và không nên làm gì mới làm bạn giàu.
Thị trường trả tiền cho việc giải quyết vấn đề
Xã hội bây giờ không cần bạn biết bao nhiêu. Nó cần bạn giải quyết được vấn đề cho người khác, và càng cho nhiều người càng tốt.
Lấy ví dụ Canva, công cụ thiết kế ảnh trên web. Với trình độ của tôi, vào là dùng được ngay, không cần xem YouTube hướng dẫn. Thế mà có người viết hẳn một cuốn sách “Thành thạo Canva” và bán rất chạy.
Vì sao? Vì tệp khách của họ không phải người như tôi. Tệp khách của họ là những người chưa biết gì. Mà ngoài xã hội, người chưa biết luôn đông hơn người đã biết rất nhiều lần. Họ mua nhiều, giá bán vừa phải, và người bán kiếm được tiền.
Đến đây quay lại chuyện bạn sinh năm 2002. Dạy cái cơ bản cho người chưa biết không phải là lùa gà. Lùa gà là bán thứ không giải quyết được vấn đề gì, hứa hẹn một đằng giao một nẻo. Còn nếu người học thực sự làm được việc mà trước đó họ không làm được, thì đó là giá trị thật, và tiền họ trả là xứng đáng.
Chính tôi cũng từng mắc sai lầm này
Nói người thì dễ, tôi cũng phải nói mình. Lúc đầu tôi cũng có tư duy phải làm việc khó.
Tôi từng định đóng gói khóa học về xây dựng phòng Marketing. Tôi đã làm giám đốc Marketing nhiều năm, cố vấn cho nhiều thẩm mỹ viện, nha khoa và cả doanh nghiệp lớn. Thậm chí tôi còn đứng lớp dạy giám đốc Marketing cho chủ doanh nghiệp. Với tôi, việc đó là bình thường.
Nhưng va chạm nhiều mới thấy: nhu cầu kiểu này rất hiếm. Chốt được một gói tư vấn xây phòng Marketing mất rất nhiều thời gian. Chủ doanh nghiệp lại rất kỹ tính, cân nhắc từng đồng. Sản phẩm thì cao cấp, nhưng tệp khách quá hẹp và chu kỳ bán quá dài.
Nên tôi bỏ ý định đó. Bây giờ tôi tập trung vào những thứ dễ tiếp cận, phổ cập, đại trà, dành cho những người chưa biết. Vì nhóm này đông hơn rất nhiều.
Cái khó một người dùng, cái dễ cả triệu người cần
Lại nói về mấy ông anh giỏi điện của tôi. Các anh ấy đọc sách, đọc tài liệu, mày mò chế ra một cái máy phát điện chạy bằng sức gió. Chạy được thật, ra điện thật. Nhưng cả thế giới đã làm thành công và sản xuất hàng loạt thứ này từ lâu. Kết quả là một cái máy chỉ một mình anh ấy dùng. Khó, tốn công, nhưng không tạo ra giá trị cho ai khác.
Giờ nhìn sang một sáng kiến khác: đèn chai nước, hay người ta vẫn gọi là đèn mặt trời. Nó chỉ là một cái chai nhựa trong, đổ nước pha thêm một chút hóa chất rồi đóng nút thật chặt. Khoét một lỗ vừa khít trên mái, cắm chai vào sao cho nửa trên hứng nắng bên ngoài, nửa dưới thò vào trong nhà. Trát keo quanh mép cho khỏi dột. Thế thôi. Ánh nắng chiếu vào, nước trong chai khuếch tán ánh sáng và căn bếp, nhà vệ sinh tối om bỗng sáng lên.
Không có gì cao siêu. Nhưng giải pháp đó được ứng dụng rất nhiều ở vùng nông thôn, ai dùng cũng thấy hữu ích. Một sáng kiến đơn giản, phục vụ được rất nhiều người.
Cái máy phát điện khó hơn cái chai nước gấp trăm lần. Nhưng cái chai nước có giá trị với xã hội hơn gấp trăm lần. Đừng bao giờ nghĩ cứ làm cái khó là hiệu quả. Hãy nghĩ ra cái dễ, nhưng nhân bản được, số đông dùng được. Lúc đó nó mới có giá trị.
Bài toán 1.000 đồng
Giờ ta làm một phép tính nhỏ. Dân số Việt Nam khoảng 100 triệu người. Mỗi người chỉ cần trả cho bạn 1.000 đồng, không cần nhiều. Bạn có bao nhiêu tiền?
100 triệu nhân 1.000 đồng là 100 tỷ.
Bạn bảo không thể cả nước đều mua. Được, chỉ lấy 10% thôi. Vẫn là 10 tỷ.
Vẫn thấy nhiều? Lấy 1% thôi, tức là 1 triệu người, mỗi người 1.000 đồng. Bạn có 1 tỷ.
Tất nhiên tôi làm Marketing đủ lâu để biết 1 triệu người không tự nhiên tìm đến. Phải có sản phẩm đúng nhu cầu, có kênh để người ta biết đến. Nhưng điểm mấu chốt của bài toán nằm ở chỗ khác: thay vì cố bán một thứ rất khó với giá rất cao cho vài người, hãy nghĩ ra thứ mà rất nhiều người cần, giá đủ nhỏ để họ không phải nghĩ nhiều khi mua. Một sản phẩm như vậy tự lan, không cần ngồi chốt từng khách, không cần đốt quá nhiều tiền quảng cáo.
Bài toán của bạn là nghĩ ra thứ phục vụ được số đông. Bản thân tôi cũng đang làm đúng như thế.
Vậy bạn nên làm gì?
Nếu bạn đang giỏi mà chưa kiếm được tiền, hãy tự hỏi ba câu:
Cái mình đang làm giải quyết vấn đề gì, cho ai?
Nhóm người đó đông hay hiếm?
Mình đang bỏ thời gian vào chuyên môn kiếm ra tiền, hay vào những việc thuê người khác làm sẽ rẻ và tốt hơn?
Người giàu không phải là người biết nhiều nhất. Họ là người giải quyết được vấn đề cho nhiều người nhất. Giỏi là điều kiện cần. Biết đem cái giỏi đó đến đúng chỗ đông người cần mới là điều kiện đủ.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao người giỏi chuyên môn thường không giàu? Vì họ tập trung vào độ khó thay vì nhu cầu. Thêm vào đó là tính bảo thủ và cách giao tiếp khó nghe khiến họ mất khách.
Dạy kiến thức cơ bản có phải là lùa gà không? Không, nếu người học thực sự làm được việc sau khi học. Lùa gà là bán thứ không giải quyết được vấn đề gì.
Nên bán sản phẩm cao cấp hay đại trà? Tùy nguồn lực. Nhưng sản phẩm cao cấp thường có tệp khách hẹp và chu kỳ chốt dài. Sản phẩm đại trà, giá vừa phải, giải quyết đúng vấn đề thường dễ nhân rộng hơn.
